De exacte oorzaak van de ziekte van Sjögren is nog niet helemaal bekend. Wel weten we dat meerdere factoren samen een rol spelen bij het ontstaan van de ziekte.
Sjögren is een systemische auto-immuunziekte (een ziekte waarbij het afweersysteem het eigen lichaam aanvalt). Waarom dit gebeurt, verschilt per persoon.
Erfelijke aanleg
Sjögren is niet direct erfelijk. Toch komt de ziekte vaker voor bij mensen met familieleden die een auto-immuunziekte hebben, zoals reuma, lupus of schildklierproblemen.
Bepaalde genen (stukjes erfelijk materiaal), zoals HLA-genen, kunnen de kans op de ziekte vergroten.
👉 Meer informatie: Sjögren expertisecentrum
Hormonale invloeden
De ziekte komt vooral voor bij vrouwen (ongeveer 9 van de 10 patiënten).
Dit heeft waarschijnlijk te maken met hormonen. Vaak ontstaat Sjögren rond de overgang (tussen 40 en 60 jaar), maar ook jongere vrouwen kunnen de ziekte krijgen.
Infecties en triggers
Sommige virussen kunnen een rol spelen bij het ontstaan van Sjögren. Voorbeelden zijn:
- Epstein-Barr virus (EBV)
- cytomegalovirus (CMV)
- hepatitis C
Deze infecties kunnen het afweersysteem ontregelen (uit balans brengen), vooral bij mensen die daar gevoelig voor zijn.
Omgevingsfactoren
Ook factoren uit de omgeving kunnen bijdragen, zoals:
- roken
- langdurige stress
- een tekort aan vitamine D
- blootstelling aan chemische stoffen
Deze factoren kunnen het afweersysteem activeren.
Leeftijd: Sjögren komt niet alleen op latere leeftijd voor
Sjögren wordt vaak gezien als een ziekte van middelbare leeftijd, maar dat klopt niet helemaal.
- De meeste mensen krijgen klachten tussen 34 en 57 jaar
- Toch kan de ziekte ook beginnen op jongere leeftijd
Bijvoorbeeld:
- Soms al vóór het 19e jaar (zeldzaam)
- Regelmatig bij mensen tussen de 20 en 35 jaar
Ook jonge vrouwen (en soms mannen) kunnen dus Sjögren krijgen.
Waarom wordt de ziekte soms laat herkend?
De ziekte wordt niet altijd snel herkend. Dit komt omdat:
- klachten langzaam ontstaan
- symptomen lijken op stress of vermoeidheid
- artsen bij jonge mensen minder snel aan Sjögren denken
Daardoor kan het langer duren voordat een reumatoloog de diagnose stelt.
Samenvatting
De ziekte van Sjögren ontstaat waarschijnlijk door een combinatie van factoren:
| Erfelijke aanleg | Familie met auto-immuunziekten verhoogt risico |
|---|---|
| Hormonale factoren | Vooral bij vrouwen in de overgang, maar ook jongere vrouwen kunnen Sjögren krijgen |
| Infecties | Virale triggers kunnen ziekte-activering veroorzaken |
| Omgevingsfactoren | Roken, stress en chemicaliën kunnen auto-immune reacties activeren |
| Ziektebegin op elke leeftijd | De ziekte van Sjögren komt ook regelmatig voor bij twintigers en in dertigers |
Veelgestelde vragen (FAQ): over de oorzaken van de ziekte van Sjögren
- Is de ziekte van Sjögren erfelijk?
Niet direct, maar de kans is groter als auto-immuunziekten in de familie voorkomen. - Waarom komt Sjögren vaker voor bij vrouwen?
Waarschijnlijk spelen hormonen hierbij een rol, vooral rond de overgang. - Krijgen alleen vrouwen op middelbare leeftijd Sjögren?
Nee. Hoewel de ziekte meestal wordt ontdekt bij vrouwen tussen de 30 en 60 jaar, kunnen ook jongere vrouwen en mannen de ziekte krijgen. De diagnose wordt bij jongeren soms later gesteld omdat artsen de ziekte daar minder snel verwachten. - Kun je Sjögren ook op jonge leeftijd krijgen?
Ja, ook mensen van 20 of 30 jaar kunnen Sjögren krijgen. - Wat veroorzaakt Sjögren?
De precieze oorzaak is onbekend. Waarschijnlijk is het een combinatie van:
-
- erfelijke aanleg
- geslacht (komt vaker voor bij vrouwen)
- invloed van hormonen
- mogelijk infecties of omgevingsfactoren
- Kan Sjögren ontstaan na een infectie of door stress?
Dat is mogelijk, maar niet bewezen. Er zijn aanwijzingen dat infecties of langdurige stress het immuunsysteem kunnen beïnvloeden. Dat zou bij sommige mensen de ziekte kunnen activeren. - Kun je Sjögren voorkomen?
Nee, er zijn geen manieren bekend om Sjögren te voorkomen. Je kunt de kans op klachten wel verminderen door goed naar je lichaam te luisteren, gezond te leven en op tijd hulp te zoeken bij klachten.
📚 Bronnen
- Nederlandse behandelrichtlijn voor de Ziekte van Sjögren – NVSP
- ReumaNederland – Patiëntenorganisatie en onderzoeksfonds voor mensen met reuma
- Wereldwijde erkenning voor de ziekte van Sjögren – NVSP
- Expertisecentrum voor de ziekte van Sjögren – sjogrenexpertisecentrum.nl
- Sjögren's Foundation: Men with Sjögren's Disease. Symptoms, Challenges and Support – sjogrens.org
- EULAR recommendations for the management of Sjögren's syndrome with topical and systemic therapies – PubMed, Ann Rheum Dis. 2020
- Medische encyclopedieën: Thuisarts.nl, Apotheek.nl
- Wetenschappelijke publicaties via PubMed, NCBI en SpringerLink over Sjögren
