Wat is een droge mond?

Een droge mond (xerostomie) komt vaak voor bij mensen met de ziekte van Sjögren. Door deze auto-immuunziekte werken de speekselklieren minder goed. Daardoor wordt er minder speeksel aangemaakt en is het speeksel dat wél aanwezig is vaak van slechtere kwaliteit: taaier, plakkeriger of schuimiger.

Ook zonder Sjögren kan iemand een droge mond krijgen. Dit wordt Non-Sjögren Sicca genoemd. De oorzaken zijn dan anders, bijvoorbeeld door medicijnen of veroudering, maar de klachten zijn vergelijkbaar.

Speeksel is belangrijk voor praten, kauwen, slikken, smaak, geur, tandgezondheid en spijsvertering. Een tekort aan speeksel kan daardoor veel problemen geven.

Klachten bij een droge mond

Een droge mond kan zich op verschillende manieren uiten. Klachten verschillen per persoon en hangen af van hoe ernstig het tekort aan speeksel is.

Mond en keel

• Droge mond of keel
• Branderig gevoel in de mond
• Gesprongen lippen en kloofjes in de mondhoeken
• Droge hoest en geïrriteerde keel
• Slikproblemen (voedsel blijft hangen of komt terug)
• Kauwproblemen
• Verlies of verandering van smaak
• Slechte adem
• Tandbederf (cariës) en tanderosie (slijtage van het glazuur)
• Schimmelinfecties (candida)
• Zwelling van de speekselklieren
• Spijsverteringsproblemen
• Stemverlies of moeite met spreken

Neus en oren

• Droge neus met korstvorming
• Verminderde reuk
• Slechter horen
• Evenwichtsproblemen

Kaakgewricht

Het kaakgewricht moet soepel kunnen bewegen. Door droogheid kun je harder moeten kauwen, waardoor de kauwspieren en het gewricht overbelast raken. Dit kan leiden tot ontstekingen, pijn en spanning.

Mogelijke oorzaken naast Sjögren

Een droge mond kan ook ontstaan door andere factoren, zoals:

• Gebruik van bepaalde medicijnen (bijv. antidepressiva, antihistaminica)
• Bestraling in het hoofd-halsgebied
• Diabetes
• Ouder worden
• Andere auto-immuunziekten

Diagnose van droge mond

Vaak is de tandarts de eerste die signalen ziet, zoals weinig speeksel, meer gaatjes of tanderosie. Ook andere zorgverleners kunnen een rol spelen, zoals:

• Mondhygiënist
• Kaakchirurg
• KNO-arts
• Huisarts
• Reumatoloog

Bestel de brochure over droge mond van de NVSP.

Behandeling van droge mond

De behandeling hangt af van de ernst en de restfunctie van de speekselklieren. Mogelijke opties zijn:

• Pilocarpine: Een medicijn dat de speekselklieren (wanneer ze minstens nog een beetje werken) stimuleert. Het werkt meestal binnen 20 minuten en houdt enkele uren aan. Dit middel is op recept verkrijgbaar (merknaam: Salagen).
• Mondhygiëne: Extra vaak naar de tandarts (3–4 keer per jaar) en ondersteuning door de mondhygiënist om cariës en tandvleesproblemen te voorkomen.
• Klikgebit: Bij ernstig tandverlies kan een klikgebit (vastgezet met implantaten) beter functioneren dan een los kunstgebit in een droge mond.
• Speekselvervangers: Middelen zoals Biotène Oralbalance Gel, Saliva Orthana of Xialine kunnen verlichting geven.

Tips voor het dagelijks leven bij droge mond

Met eenvoudige aanpassingen kun je klachten vaak verminderen:

• Drink regelmatig kleine slokjes water.
• Houd de luchtvochtigheid in huis, vooral in de slaapkamer, op peil.
• Vermijd airconditioning en droge luchtstromen.
• Houd je tanden en tandvlees extra goed schoon.
• Smeer droge lippen in met vaseline of lippenbalsem op oliebasis.
• Kauw suikervrije kauwgom of eet knapperige, vezelrijke voeding om de speekselproductie te stimuleren.
• Beperk suiker, zure dranken, frisdrank en alcohol.
• Gebruik tandpasta zonder Sodium Lauryl Sulfate (SLS) of tandpasta speciaal voor droge mond.
• Gebruik eventueel Xylimelts tabletten om ’s nachts de droogte te verminderen.

Veelgestelde vragen (FAQ): over de droge mond

1. Wat veroorzaakt een droge mond bij Sjögren?
   De afweer valt de speekselklieren aan, waardoor ze minder speeksel maken en de kwaliteit slechter wordt.
   
   
2. Wat is het verschil tussen Sjögren en Non-Sjögren Sicca?
   Bij Sjögren is er sprake van een auto-immuunziekte, bij Non-Sjögren Sicca spelen andere oorzaken een rol, maar de klachten lijken sterk op elkaar.
   
   
3. Welke medicijnen kunnen helpen bij droge mond?
   Pilocarpine kan helpen, maar is niet voor iedereen geschikt. Overleg met je arts.
   
   
4. Welke middelen kan ik zelf gebruiken tegen droge mond?
   Speekselvervangers zoals Biotène of Xialine, water drinken, suikervrije kauwgom kauwen en goede mondhygiëne.
   
   
5. Is een kunstgebit geschikt bij Sjögren?
   Vaak niet, omdat een droge mond het moeilijk maakt om een kunstgebit goed vast te houden. Een klikgebit kan een beter alternatief zijn.

Suggesties voor afbeeldingen 

• Illustratie van speekselklieren in de mond. 
• Foto van iemand die water drinkt. 
• Infographic over mondzorg bij droge mond. 
• Voorbeeld van Xylimelts tabletten of een klikgebit. 

Bronnen

• NVSP – Het syndroom van Sjögren in de mond en het hoofd-halsgebied
• Thuisarts.nl – Droge mond 
• KNMT (Tandartsenvereniging) – Informatie over droge mond

Lees meer over: Droge huid bij Sjögren: Ontdek de oorzaken van huidklachten en praktische tips voor huidverzorging.