---
title: ""
description: ""
url: "https://www.nvsp.nl/over-sjogren/oorzaken-van-sjogren"
date: "2026-06-27T16:56:52+00:00"
language: "nl-NL"
--- [](https://www.facebook.com/www.nvsp.nl "Facebook") [](https://www.facebook.com/groups/327294557710239 "Sjögren in het dagelijkse leven") [](https://www.youtube.com/@nvsp/videos "YouTube") [](https://www.instagram.com/nvspinsta "Instagram") [](https://www.threads.net/@nvspinsta "Threads") [](https://bsky.app/profile/sjogren-nvsp.bsky.social "Bluesky") [](https://www.linkedin.com/in/nationale-vereniging-sj%C3%B6grenpati%C3%ABnten-b20b83209/ "LinkedIn") [ NVSP Ledenlogin ](#) ##### NVSP Ledenlogin Beveiligde verbinding (HTTPS) -
- Ledennummer Postcode Nederlandse postcode (1234 AB), internationale postcodes toegestaan Gebruikersnaam Wachtwoord Gebruik uw Joomla beheerders inloggegevens. [ ![Nationale vereniging Sjogrenpatienten](https://www.nvsp.nl/images/favicon/40-jarige-logo-nvsp.webp) ![Nationale vereniging Sjogrenpatienten](https://www.nvsp.nl/images/favicon/favicon-96x96.png) ](https://www.nvsp.nl/) [Doneer](https://www.nvsp.nl/doneer) Zoeken [ ![Nationale vereniging Sjogrenpatienten](https://www.nvsp.nl/images/favicon/favicon-96x96.png) ![Nationale vereniging Sjogrenpatienten](https://www.nvsp.nl/images/favicon/favicon-96x96.png) ](https://www.nvsp.nl/) - U bevindt zich hier:
- [Homepage](https://www.nvsp.nl/index.php?option=com_content&view=article&id=1&Itemid=101)
- [Over Sjögren](https://www.nvsp.nl/index.php?option=com_content&view=article&id=207&Itemid=107)
- Oorzaken van Sjögren # Oorzaken van de ziekte van Sjögren NVSP Leestijd: 4 minuten Laatst bijgewerkt: 22 april 2026 De exacte oorzaak van de ziekte van Sjögren is nog niet helemaal bekend. Wel weten we dat meerdere factoren samen een rol spelen bij het ontstaan van de ziekte. Sjögren is een auto-immuunziekte (een ziekte waarbij het afweersysteem het eigen lichaam aanvalt). Waarom dit gebeurt, verschilt per persoon. ## Erfelijke aanleg Sjögren is niet direct erfelijk. Toch komt de ziekte vaker voor bij mensen met familieleden die een auto-immuunziekte hebben, zoals reuma, lupus of schildklierproblemen. Bepaalde genen (stukjes erfelijk materiaal) kunnen de kans op de ziekte vergroten. Zo kunnen bepaalde afweerresponse-genen, bijvoorbeeld HLA-genen, de aanleg voor de ziekte versterken. ### Hormonale invloeden De ziekte komt vooral voor bij vrouwen (ongeveer 9 van de 10 patiënten). Dit heeft waarschijnlijk te maken met hormonen. Vaak ontstaat Sjögren rond de overgang (tussen 40 en 60 jaar), maar ook jongere vrouwen kunnen de ziekte krijgen. ### Infecties en triggers Sommige virussen kunnen een rol spelen bij het ontstaan van Sjögren. Voorbeelden zijn: - Epstein-Barr virus (EBV)
- cytomegalovirus (CMV)
- hepatitis C Deze infecties kunnen het afweersysteem ontregelen (uit balans brengen), vooral bij mensen die daar gevoelig voor zijn. ### Omgevingsfactoren Ook factoren uit de omgeving kunnen bijdragen, zoals: - roken
- langdurige stress
- een tekort aan vitamine D
- blootstelling aan chemische stoffen Deze factoren kunnen het afweersysteem te sterk stimuleren. Daardoor hebben mensen die er aanleg voor hebben een grotere kans om de ziekte te krijgen. ## Leeftijd: Sjögren komt niet alleen op latere leeftijd voor Sjögren wordt vaak gezien als een ziekte van middelbare leeftijd, maar dat klopt niet helemaal. - De meeste mensen krijgen klachten tussen 34 en 57 jaar.
- Soms krijgen mensen al klachten vóór het 19e jaar, maar dat is zeldzaam: Bij een studie bleek bij **ongeveer 1 % van alle patiënten** de ziekte begonnen te zijn vóór de 19e verjaardag (gemiddeld 14,2 jaar). Bij deze groep was parotiszwelling een opvallend vroeg symptoom. (Big Data Sjögren Consortium) - Regelmatig bij mensen tussen de 20 en 35 jaar: In een onderzoek met 144 mensen kreeg **9% de ziekte al vóór hun 35e verjaardag** (gemiddeld op 28-jarige leeftijd). Het ging hierbij alleen om vrouwen. Deze groep had vaker gezwollen lymfeklieren, een bepaald soort antistoffen (anti-SSA) en andere kenmerken die bij auto-immuunziekten horen. ## Waarom wordt de ziekte soms laat herkend? - De klachten van Sjögren ontstaan vaak langzaam. Mensen denken eerst dat het door stress, moeheid of iets anders komt.
- Bij jonge volwassenen denken dokters meestal niet aan Sjögren. Ze verwachten deze ziekte niet bij jonge mensen.
- Pas als de klachten duidelijker worden, ontdekt de reumatoloog dat het de ziekte van Sjögren is. Dat kan soms jaren duren. ## Samengevat: oorzaken en leeftijd bij begin De ziekte van Sjögren ontstaat waarschijnlijk door een combinatie van factoren: - erfelijke aanleg
- hormonen
- infecties
- omgevingsfactoren De ziekte kan op elke leeftijd beginnen, ook bij jonge volwassenen. Het duurt vaak lang voordat de diagnose gesteld wordt. ### Veelgestelde vragen (FAQ) 1. **Wat veroorzaakt Sjögren?** Sjögren ontstaat meestal door een combinatie van verschillende dingen: - - Je erfelijkheid, dus of het in de familie zit - Het komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen - Hormonen kunnen invloed hebben - Soms spelen infecties of dingen uit de omgeving een rol 2. **Is de ziekte van Sjögren erfelijk?** Nee, je krijgt Sjögren meestal niet zomaar van je ouders. Maar als er meer mensen in je familie zijn met een auto-immuunziekte, is de kans wel wat groter dat jij het krijgt
3. **Kan Sjögren ontstaan door infecties of door stress?** Het is mogelijk, maar niet bewezen. Soms kunnen infecties of veel stress het afweersysteem veranderen, waardoor de ziekte bij sommige mensen begint.
4. **Kunnen virussen Sjögren veroorzaken?** Virussen kunnen mogelijk een trigger zijn bij mensen die gevoelig zijn voor de ziekte.
5. **Waarom komt Sjögren vaker voor bij vrouwen?** Waarschijnlijk spelen hormonen hierbij een rol, vooral rond de overgang.
6. **Krijgen alleen vrouwen op middelbare leeftijd Sjögren?** Nee, ook jonge vrouwen en mannen kunnen Sjögren krijgen. Soms wordt de ziekte bij jongeren pas later ontdekt, omdat artsen er niet meteen aan denken.
7. **Kun je Sjögren ook op jonge leeftijd krijgen?** Ja, ook mensen van 20 of 30 jaar kunnen Sjögren krijgen.
8. **Waarom duurt het soms lang voordat de diagnose wordt gesteld?** De klachten zijn vaak vaag en ontstaan langzaam. Artsen denken niet meteen aan Sjögren, waardoor het soms lang duurt.
9. **Kun je Sjögren voorkomen?** Nee, je kunt Sjögren niet voorkomen. Wel kun je proberen gezond te leven, goed voor jezelf te zorgen en op tijd hulp te vragen als je klachten hebt. ### Bronnen - [Sjögren Expertisecentrum UMCG](https://www.sjogrenexpertisecentrum.nl/)
- [Reuma Nederland: ziekte van Sjögren](https://reumanederland.nl/reuma/vormen-van-reuma/ziekte-van-sjogren)
- [British Medical Journal: EULAR recommendations for Sjögren's Syndrome](https://ard.bmj.com/content/79/1/3)
- [Mayo Clinic: Sjögren's Syndrome Overview](https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/sjogrens-syndrome/symptoms-causes/syc-20353216)
- [PubMed: Sjögren's Big Data Consortium](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31464669/)
- [Men with Sjögren’s Disease: Symptoms, Challenges & Support | Sjögren’s Foundation](https://sjogrens.org/living-with-sjogrens/men-with-sjogrens-disease)
- [Richtlijn voor topicale en systemische behandeling van de ziekte van Sjögren](https://richtlijnendatabase.nl/richtlijn/topicale_en_systemische_behandeling_van_de_ziekte_van_sj_gren/startpagina_-_topicale_en_systemische_behandeling_van_de_ziekte_van_sj_gren_sjd.html) --- Over deze pagina Dit artikel is samengesteld door de **Nationale Vereniging Sjögrenpatiënten (NVSP)**. Waar nodig is de medische inhoud gevalideerd door de [Medische Adviescommissie (MAC)](https://www.nvsp.nl/over-ons/medische-adviescommissie). De NVSP geeft nooit persoonlijk medisch advies. De informatie op deze website is algemeen van aard en vervangt geen consult bij uw arts of behandelaar. [ Terug naar Over Sjögren ](https://www.nvsp.nl/over-sjogren) [ ![ReumaNederland — samenwerkingspartner NVSP](https://www.nvsp.nl/images/nvsp/logo/Samenwerking-Reuma-Nederland.webp) ](https://www.reumanederland.nl) | Ook aangesloten bij [Ieder(in)](https://www.iederin.nl) | [Patiëntenfederatie Nederland](https://www.patientenfederatie.nl) | [Sjögren Europe](https://www.sjogreneurope.org/) ### NVSP Nationale Vereniging Sjögrenpatiënten Bisonspoor 3002 - B505 3605 LT Maarssen Ma–Don: 10:00 t/m 12:00 uur [+31 346 - 556 376](tel:+31346556376) [E-mail ons](#) [Route naar de NVSP](https://www.google.com/maps/place/Nationale+Vereniging+Sj%C3%B6grenpati%C3%ABnten/@52.1346403,5.0277478,17z) RSIN/ANBI: 806299459 KvK: 40480667 [ANBI-instelling](https://www.nvsp.nl/over-ons/anbi) ### Sjögren [Over Sjögren — overzicht](https://www.nvsp.nl/over-sjogren) [De ziekte van Sjögren](https://www.nvsp.nl/over-sjogren/wat-is-sjogren) [Symptomen en ziektebeeld](https://www.nvsp.nl/over-sjogren/sjogren-symptomen-ziektebeeld) [Diagnose stellen](https://www.nvsp.nl/over-sjogren/sjogren-diagnose) [Behandeling](https://www.nvsp.nl/over-sjogren/behandeling-en-klachten/sjogren-behandeling) [Leven met Sjögren](https://www.nvsp.nl/over-sjogren/dagelijks-leven-met-sjogren) [Expertisecentra](https://www.nvsp.nl/over-sjogren/sjogren-expertisecentra) [Veelgestelde vragen](https://www.nvsp.nl/over-sjogren/sjogren-veelgestelde-vragen) [Non-Sjögren Sicca](https://www.nvsp.nl/over-sjogren/non-sjogren-sicca) [Voor zorgprofessionals](https://www.nvsp.nl/zorgprofessionals) ### Over de NVSP [Word lid](https://www.nvsp.nl/word-lid) [Doneer aan de NVSP](https://www.nvsp.nl/doneer) [Vrijwilliger worden](https://www.nvsp.nl/over-ons/vrijwilliger-worden-bij-de-nvsp)--- [Lotgenoten](https://www.nvsp.nl/lotgenoten) [Belangenbehartiging](https://www.nvsp.nl/belangenbehartiging) [Actueel nieuws](https://www.nvsp.nl/actueel/actueel-nieuws) [Agenda bijeenkomsten](https://www.nvsp.nl/actueel/agenda) [Contact](https://www.nvsp.nl/contact) ### Volg de NVSP Volg ons op sociale media voor nieuws, tips en lotgenotencontact. [ ](https://www.facebook.com/www.nvsp.nl "Facebook NVSP") [ ](https://www.facebook.com/groups/327294557710239 "Sjögren in het dagelijkse leven") [ ](https://www.instagram.com/nvspinsta "Instagram NVSP") [ ](https://www.threads.net/@nvspinsta "Threads NVSP") [ ](https://bsky.app/profile/sjogren-nvsp.bsky.social "Bluesky NVSP") [ ](https://www.youtube.com/@nvsp/videos "YouTube NVSP") [ ](https://www.linkedin.com/in/nationale-vereniging-sj%C3%B6grenpati%C3%ABnten-b20b83209/ "LinkedIn NVSP") --- Website gebouwd met [Astroid Framework](https://astroidframe.work/) ### NVSP Nieuwsbrief Naam Ik ga akkoord met het [privacybeleid](https://www.nvsp.nl/privacybeleid) © 1986–2026 Nationale Vereniging Sjögrenpatiënten- [Privacybeleid](https://www.nvsp.nl/privacybeleid)
- [Cookiebeleid](https://www.nvsp.nl/cookiebeleid)
- [Voorwaarden](https://www.nvsp.nl/gebruiksvoorwaarden)
- [Disclaimer](https://www.nvsp.nl/disclaimer)
- [Colofon](https://www.nvsp.nl/colofon)
- [Sitemap](https://www.nvsp.nl/html-sitemap)
- [ Zorgprofessionals ](https://www.nvsp.nl/zorgprofessionals)
- [ Contact ](https://www.nvsp.nl/contact) Zoeken - [ ](https://www.nvsp.nl/ "Sjögren vereniging")
- [ Over Sjögren ](https://www.nvsp.nl/over-sjogren)
- [ Lotgenoten ](https://www.nvsp.nl/lotgenoten)
- [ Belangenbehartiging ](https://www.nvsp.nl/belangenbehartiging)
- [ Actueel ](#) - [ Actueel nieuws ](https://www.nvsp.nl/actueel/actueel-nieuws) - [ Agenda bijeenkomsten ](https://www.nvsp.nl/actueel/agenda) - [ NVSP Nieuwsbrief ](https://www.nvsp.nl/actueel/nvsp-nieuwsbrief?template_type=nieuwsflits)
- [ Over ons ](#) - [ Onze Vereniging ](https://www.nvsp.nl/over-ons/de-vereniging) - [ Bestuur & Organisatie ](https://www.nvsp.nl/over-ons/ons-bestuur) - [ Algemene Ledenvergadering ](https://www.nvsp.nl/over-ons/algemene-ledenvergadering) - [ Medische Adviescommissie ](https://www.nvsp.nl/over-ons/medische-adviescommissie) - [ Klachtenprocedure NVSP ](https://www.nvsp.nl/over-ons/klachtenprocedure) - [ NVSP Sponsors ](https://www.nvsp.nl/over-ons/sponsors) - [ Vrijwilliger worden bij de NVSP? ](https://www.nvsp.nl/over-ons/vrijwilliger-worden-bij-de-nvsp) - [ ANBI ](https://www.nvsp.nl/over-ons/anbi)
- [ Winkel ](https://winkel.nvsp.nl/) **🍪 Cookies**Deze website gebruikt cookies om goed te functioneren, het gebruik van de website te meten en mensen met de ziekte van Sjögren te informeren over onze informatie en activiteiten. Functionele cookies zijn noodzakelijk voor een goede werking van de website en onthouden jouw voorkeuren. Met behulp van Google Analytics krijgen wij inzicht in het gebruik van de website, zodat we deze kunnen verbeteren. Via Google Grants kunnen we mensen die op zoek zijn naar informatie over Sjögren beter bereiken. Wij verkopen jouw gegevens nooit en delen deze uitsluitend met Google Analytics en Google Grants voor de hierboven genoemde doeleinden. Je kunt jouw cookievoorkeuren op elk moment aanpassen via de cookieknop linksonder op de website. Weigeren heeft geen gevolgen voor jouw gebruik van de website. [Lees onze privacyverklaring](https://www.nvsp.nl/privacybeleid) [Lees ons cookiebeleid](https://www.nvsp.nl/cookiebeleid) ## Cookie-instellingen Kies hieronder welke cookies je wilt toestaan. Je kunt je keuze op elk moment aanpassen via de cookieknop linksonder op de website. Noodzakelijk Altijd aan Meer informatieNoodzakelijke cookies zijn vereist voor het correct functioneren van de website. Ze kunnen niet worden uitgeschakeld. Cookies op deze websiteCookies op deze website
| Naam | Aanbieder | Doel | Bewaartermijn |
|---|---|---|---|
| `cookieconsent_status` | Cookie consent systeem | Legacy cookie: slaat de cookievoorkeur van de bezoeker op in oudere implementaties. | 1 jaar |
| `joomla_session` | Joomla | Beheert de inlogstatus van de bezoeker. De precieze naam is installatie-afhankelijk. | Sessie |
| `nvsp_consent` | NVSP Cookie | Onthouden van jouw cookievoorkeuren | 1 jaar | Functioneel Meer informatieFunctionele cookies onthouden uw voorkeuren, zoals taalinstellingen, zodat de website beter werkt voor u. Cookies op deze websiteCookies op deze website
| Naam | Aanbieder | Doel | Bewaartermijn |
|---|---|---|---|
| `userColorScheme` | Astroid Framework | Onthoudt donker/licht modus voorkeur | Sessie | Analytisch Meer informatieAnalytische cookies helpen ons anoniem te meten hoe bezoekers de website gebruiken, zodat we de inhoud en navigatie kunnen verbeteren. Cookies op deze websiteCookies op deze website
| Naam | Aanbieder | Doel | Bewaartermijn |
|---|---|---|---|
| `_ga` | Google Analytics | Unieke identifier om gebruikers te onderscheiden en sessies bij te houden in Google Analytics. | 2 jaar |
| `_ga_` | Google Analytics 4 | Slaat sessie- en campagnegegevens op voor Google Analytics 4. | 2 jaar |
| `_gat` | Google Analytics | Beperkt het aantal verzoeken aan de Google Analytics servers (request throttling). | 1 minuut |
| `_gid` | Google Analytics | Identificeert gebruikers gedurende 24 uur voor Google Analytics dagstatistieken. | 24 uur | ![NVSP 40 Jaar Logo](https://www.nvsp.nl/media/plg_system_sloganhunt/images/badge_40jaar.webp) # 40 Jaar NVSP! Vier met ons mee en doe mee aan de letterzoektocht! [Doe mee!](https://www.nvsp.nl/40-jaar-actie) [ Al geregistreerd? Klik hier ](#) Vul je unieke code in (staat in je welkomst email) ## Schema ```json
{ "@context": "https://schema.org", "@type": "BreadcrumbList", "itemListElement": [ { "@type": "ListItem", "position": 1, "name": "startpagina ", "item": "https://www.nvsp.nl" }, { "@type": "ListItem", "position": 2, "name": "Over Sjögren", "item": "https://www.nvsp.nl/over-sjogren" }, { "@type": "ListItem", "position": 3, "name": "Oorzaken van Sjögren", "item": "https://www.nvsp.nl/over-sjogren/oorzaken-van-sjogren" } ] }
``` ```json
{ "@context": "https://schema.org", "@type": "Article", "mainEntityOfPage": { "@type": "WebPage", "@id": "https://www.nvsp.nl/over-sjogren/oorzaken-van-sjogren" }, "headline": "Oorzaken van de ziekte van Sjögren", "description": "De exacte oorzaak van de ziekte van Sjögren is nog niet helemaal bekend. Wel weten we dat meerdere factoren samen een rol spelen bij het ontstaan van de ziekte. Sjögren is een auto-immuunziekte (een ziekte waarbij het afweersysteem het eigen lichaam aanvalt). Waarom dit gebeurt, verschilt per persoon. Erfelijke aanleg Sjögren is niet direct erfelijk. Toch komt de ziekte vaker voor bij mensen met familieleden die een auto-immuunziekte hebben, zoals reuma, lupus of schildklierproblemen. Bepaalde genen (stukjes erfelijk materiaal) kunnen de kans op de ziekte vergroten. Zo kunnen bepaalde afweerresponse-genen, bijvoorbeeld HLA-genen, de aanleg voor de ziekte versterken. Hormonale invloeden De ziekte komt vooral voor bij vrouwen (ongeveer 9 van de 10 patiënten). Dit heeft waarschijnlijk te maken met hormonen. Vaak ontstaat Sjögren rond de overgang (tussen 40 en 60 jaar), maar ook jongere vrouwen kunnen de ziekte krijgen. Infecties en triggers Sommige virussen kunnen een rol spelen bij het ontstaan van Sjögren. Voorbeelden zijn: Epstein-Barr virus (EBV) cytomegalovirus (CMV) hepatitis C Deze infecties kunnen het afweersysteem ontregelen (uit balans brengen), vooral bij mensen die daar gevoelig voor zijn. Omgevingsfactoren Ook factoren uit de omgeving kunnen bijdragen, zoals: roken langdurige stress een tekort aan vitamine D blootstelling aan chemische stoffen Deze factoren kunnen het afweersysteem te sterk stimuleren. Daardoor hebben  mensen die er aanleg voor hebben een grotere kans om de ziekte te krijgen. Leeftijd: Sjögren komt niet alleen op latere leeftijd voor Sjögren wordt vaak gezien als een ziekte van middelbare leeftijd, maar dat klopt niet helemaal. De meeste mensen krijgen klachten tussen 34 en 57 jaar. Soms krijgen mensen al klachten vóór het 19e jaar, maar dat is zeldzaam: Bij een studie bleek bij ongeveer 1 % van alle patiënten de ziekte begonnen te zijn vóór de 19e verjaardag (gemiddeld 14,2 jaar). Bij deze groep was parotiszwelling een opvallend vroeg symptoom. (Big Data Sjögren Consortium) Regelmatig bij mensen tussen de 20 en 35 jaar: In een onderzoek met 144 mensen kreeg 9% de ziekte al vóór hun 35e verjaardag (gemiddeld op 28-jarige leeftijd). Het ging hierbij alleen om vrouwen. Deze groep had vaker gezwollen lymfeklieren, een bepaald soort antistoffen (anti-SSA) en andere kenmerken die bij auto-immuunziekten horen. Waarom wordt de ziekte soms laat herkend? De klachten van Sjögren ontstaan vaak langzaam. Mensen denken eerst dat het door stress, moeheid of iets anders komt. Bij jonge volwassenen denken dokters meestal niet aan Sjögren. Ze verwachten deze ziekte niet bij jonge mensen. Pas als de klachten duidelijker worden, ontdekt de reumatoloog dat het de ziekte van Sjögren is. Dat kan soms jaren duren. Samengevat: oorzaken en leeftijd bij begin De ziekte van Sjögren ontstaat waarschijnlijk door een combinatie van factoren: erfelijke aanleg hormonen infecties omgevingsfactoren De ziekte kan op elke leeftijd beginnen, ook bij jonge volwassenen. Het duurt vaak lang voordat de diagnose gesteld wordt. Veelgestelde vragen (FAQ)      Wat veroorzaakt Sjögren?Sjögren ontstaat meestal door een combinatie van verschillende dingen: Je erfelijkheid, dus of het in de familie zit Het komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen Hormonen kunnen invloed hebben Soms spelen infecties of dingen uit de omgeving een rol Is de ziekte van Sjögren erfelijk? Nee, je krijgt Sjögren meestal niet zomaar van je ouders. Maar als er meer mensen in je familie zijn met een auto-immuunziekte, is de kans wel wat groter dat jij het krijgt Kan Sjögren ontstaan door infecties of door stress?Het is mogelijk, maar niet bewezen. Soms kunnen infecties of veel stress het afweersysteem veranderen, waardoor de ziekte bij sommige mensen begint. Kunnen virussen Sjögren veroorzaken? Virussen kunnen mogelijk een trigger zijn bij mensen die gevoelig zijn voor de ziekte. Waarom komt Sjögren vaker voor bij vrouwen? Waarschijnlijk spelen hormonen hierbij een rol, vooral rond de overgang. Krijgen alleen vrouwen op middelbare leeftijd Sjögren?Nee, ook jonge vrouwen en mannen kunnen Sjögren krijgen. Soms wordt de ziekte bij jongeren pas later ontdekt, omdat artsen er niet meteen aan denken. Kun je Sjögren ook op jonge leeftijd krijgen? Ja, ook mensen van 20 of 30 jaar kunnen Sjögren krijgen. Waarom duurt het soms lang voordat de diagnose wordt gesteld? De klachten zijn vaak vaag en ontstaan langzaam. Artsen denken niet meteen aan Sjögren, waardoor het soms lang duurt. Kun je Sjögren voorkomen?Nee, je kunt Sjögren niet voorkomen. Wel kun je proberen gezond te leven, goed voor jezelf te zorgen en op tijd hulp te vragen als je klachten hebt. Bronnen Sjögren Expertisecentrum UMCG Reuma Nederland: ziekte van Sjögren British Medical Journal: EULAR recommendations for Sjögren's Syndrome Mayo Clinic: Sjögren's Syndrome Overview PubMed: Sjögren's Big Data Consortium Men with Sjögren’s Disease: Symptoms, Challenges & Support | Sjögren’s Foundation Richtlijn voor topicale en systemische behandeling van de ziekte van Sjögren {loadmoduleid 200}", "image": { "@type": "ImageObject", "url": "https://www.nvsp.nl/" }, "publisher": { "@type": "Organization", "name": "Nationale vereniging Sjögrenpatiënten", "logo": { "@type": "ImageObject", "url": "https://www.nvsp.nl/images/favicon/favicon-96x96.png" } }, "author": { "@type": "Person", "name": "NVSP", "url": "https://www.nvsp.nl/over-sjogren/oorzaken-van-sjogren" }, "datePublished": "2026-03-24T12:33:30+01:00", "dateCreated": "2026-03-24T12:33:30+01:00", "dateModified": "2026-04-22T17:25:19+02:00" }
```